Cinga nedir? Sahadan karara, yapay zekâ destekli enerji analizi

Bir pompa istasyonunda her saniye veri üretilir: gerilim, akım, güç, enerji, çalışma durumu, koruma sinyalleri. Sorun verinin yokluğu değil, bu verinin karara dönüşmemesidir. Ölçümler farklı ekranlarda, farklı biçimlerde ve birbirinden kopuk durur; anlık durum görülür ama haftalar içinde büyüyen bir bozulma gözden kaçar.

Cinga bu boşluğu kapatmak için geliştirildi. Tam adıyla Cinga Yapay Zekâ Destekli Milli Enerji Analizörü ve Karar Destek Sistemi, sahadaki enerji altyapısından anlık veri toplar, bu veriyi önce mühendislikle, sonra yapay zekâyla anlamlandırır ve sonucu teknik ekibin, saha ekibinin ve yöneticinin kullanabileceği bir karara çevirir.

Sahadan gelen veri

Her şey sahada, pompanın ya da motorun besleme panosunda başlar. Cinga Analizör burada üç faz gerilimi ve akımı, aktif, reaktif ve görünür gücü, güç faktörünü, frekansı ve enerji endekslerini ölçer. Kontaktör, koruma rölesi ve termik gibi dijital sinyalleri de okur; böylece yalnızca "ölçüm ne gösteriyor?" sorusuna değil, "ekipman o anda hangi durumdaydı?" sorusuna da cevap verir. Kurumun mevcut otomasyon altyapısından debi, basınç ve seviye gibi süreç verileri de alınabildiğinde, enerji davranışı ile gerçek iş yükü birlikte okunur.

Bu veriler hücresel ağ üzerinden anlık olarak Ovoo'nun veri omurgası Qapu'ya ulaşır ve üç katmanda işlenir:

• Baz veri: sahadan doğrudan alınan yaklaşık 63 ölçüm parametresi.
• Sentez veri: ham ölçümlerden türetilen yaklaşık 60 parametre; "kaç volt, kaç amper" sorusundan "bu davranış teknik olarak ne anlama geliyor?" sorusuna geçilen katman.
• Trend ve maruziyet: günlük, haftalık ve aylık pencerelerde 60'ı aşkın çıktı. Sorun belirli saatlerde mi çıkıyor, tek seferlik mi yoksa kronikleşiyor mu, aynı bozulma tekrar mı ediyor; bu sorular burada cevaplanır.

Kendi dilinde konuşan yapay zekâ

Cinga'nın en belirgin farkı, kullanıcısıyla kendi dilinde konuşmasıdır. Bir işletme müdürü ya da saha teknisyeni, Cinga AI'a "Bu pompa neden geçen haftaya göre daha fazla akım çekiyor?" ya da "Reaktif ceza riskimiz var mı?" diye sorabilir. Cevap, ezberlenmiş bir metinden değil, o tesisin o anki ve geçmişteki ölçümlerinden üretilir. Cinga AI soruyu yanıtlamadan önce ilgili cihazın anlık verisine, trendlerine ve skorlarına bakar.

Her soru önce sorunun hangi alana ait olduğunu anlayan bir yönlendiriciden geçer, sonra alanın uzmanına ulaşır: su ve pompa istasyonlarında Suv, güneş santrallerinde Kün, sanayi tesislerinde Temir, tarımsal sulamada Tarıg. Her uzman kendi alanında enerji analizini, reaktif güç ve ceza riskini, enerji kalitesini, elektriksel sağlığı, anormallikleri ve kök nedenleri inceler. Bu uzmanları Türkiye'ye özel olarak Türk mühendisler yetiştirdi; temelinde TS EN 50160 standardı, Türkiye'nin şebeke yapısı, reaktif enerji kuralları ve kendi cihazlarımızın sahadan topladığı ölçümler var.

Yapay zekâyı sistemde hüküm veren bir kara kutu olarak değil, açıklayan bir katman olarak kullanıyoruz. Ham veri önce mühendislik adımlarından geçer: sentez parametreleri hesaplanır, pencere ve trend analizleri çıkarılır, kurallar ve skorlar hazırlanır. Yapay zekâ bu hazırlanmış resme bakar. Tek tek zayıf görünen işaretleri birleştirir, bozulmanın yönünü ve hızını yorumlar, bulguyu sade bir uzman yorumuna ve uygulanabilir bir öneriye çevirir. Her yorum hangi sinyallere ve hangi eğilime dayandığını söyler. Son söz yine sahayı bilen mühendisindir.

Güvenilir ölçüm, değiştirilemez kayıt

Bir analiz ancak dayandığı ölçüm kadar güvenilirdir. Cinga cihazlarının tamamı kalibre edilir ve TÜRKAK akreditasyonlu kalibrasyonla sahaya çıkar. Böylece sahadan gelen her değer, izlenebilir ve doğrulanmış bir ölçüm zincirinin parçasıdır.

Analiz tarafında referans literatürdür. Cinga'nın tüm sistem altyapısı ve yapay zekâ uzmanları, Türkiye'de gerilim kalitesinin ölçütü olan TS EN 50160 standardı esas alınarak kuruldu ve yetiştirildi; ölçüm yöntemlerinde EN 61000-4-30 dikkate alınır. Cinga AI'ın standart uygunluk uzmanı, bir ölçümün hangi standart sınırına göre değerlendirildiğini ve sonucun ne anlama geldiğini açıkça söyler. Reaktif enerji tarafında ise Türkiye'de yürürlükte olan sınırlar esas alınır.

Son halka kayıttır. Qapu'ya ulaşan veriler blokzincir yapısıyla birbirine zincirlenerek saklanır; bir kayıt sonradan değiştirilirse zincir bunu ortaya koyar. Bu sayede Cinga'nın kayıtları, bir enerji probleminde, örneğin bir kesinti, gerilim bozulması ya da reaktif ceza uyuşmazlığında, kurumun elinde bütünlüğü doğrulanabilir bir teknik delil ve hukuki dayanak olur.

Tek puan değil, birlikte okunan skorlar

Saha gerçekliği tek bir puana sığmaz. Aynı pompa bakım açısından yüksek risk taşırken enerji kalitesi açısından orta seviyede olabilir. Bu yüzden Cinga Skor birden fazla başlıkta değerlendirme yapar:

• Bakım riski: henüz arızaya dönüşmemiş ama bozulma işareti veren ekipmanı erken görünür kılar.
• Enerji kalitesi: ekipmanı besleyen elektriksel ortamın sağlığını ve bunun ekipman ömrüne etkisini gösterir.
• Verimlilik ve işletme davranışı: çalışmaya devam ettiği hâlde verimsizleşmeye başlayan ekipmanı yakalar.
• Müdahale önceliği: "sorun var mı?" sorusundan öte, "önce hangisine bakılmalı?" sorusuna cevap verir.
• Yönetici özeti: teknik ayrıntıyı kaybetmeden, hangi tesislerin daha kırılgan olduğunu tek bakışta gösterir.

Herkese kendi seviyesinde çıktı

Aynı veriden teknik ekip ayrıntılı grafikleri ve teknik yorumu, saha ekibi öncelikli kontrol listesini ve aksiyon notunu, yönetici ise sade bir risk ve öncelik özetini alır. Olağan dışı bir durum anında bildirilir; tekrar eden olaylar, skor değişimleri ve davranış örüntüleri kayda geçer. Böylece bir pompanın yıllar içinde nasıl davrandığı bir çalışanın hafızasında değil, kurumun hafızasında kalır.

Cinga mevcut SCADA ve otomasyon sistemlerinin yerine geçmez; onların yanında çalışır. Onlardan veri alabilir, kendi topladığı veriyle analiz yapabilir, ürettiği skorları ve özetleri üst sistemlere aktarabilir.

Sahada sınandı

Cinga'yı laboratuvarda değil sahada geliştiriyoruz. Her uzmanımız kendi alanının gerçek sahasında sınandı ve yetişti.

İlk testlerimizi Şubat 2026'dan bu yana KOSKİ ile, KOSKİ'nin pompa istasyonlarında yürütüyoruz; Suv bu sahada büyüdü. Sanayi tarafında Temir, Koyuncu'nun klor-alkali fabrikasında, yüksek enerji yoğunluklu bir üretim ortamında sınandı. Güneş santrallerinin uzmanı Kün, INSOS'un GES test arazilerinde test edildi. Tarımsal sulamanın uzmanı Tarıg ise sulama birlikleriyle birlikte, onların pompalarından gelen veriyle yetiştirildi.

Gerçek tesislerden, gerçek işletme koşullarında gelen anlık veri hem analiz katmanlarımızı hem de yapay zekâ uzmanlarımızı her gün biraz daha olgunlaştırıyor. Bir pompanın sabah ve akşam nasıl farklı davrandığını, bir arızanın gelmeden önce hangi işaretleri verdiğini masa başında değil, sahada öğreniyoruz.

Bir kıvılcımla başlar

Cinga, İç Anadolu'da elektrik kıvılcımına verilen addır. Sahadaki her ölçüm de bir kıvılcım gibidir: tek başına küçüktür ama doğru okunduğunda bir arızanın, bir kaybın ya da bir fırsatın ilk işaretidir. Cinga'nın işi, o kıvılcımı zamanında görmek ve kuruma ne yapması gerektiğini kendi dilinde söylemektir.